Niewydolność serca na nowo.
Co zmieniają wytyczne ESC 2026?
Nowa definicja HFrEF, odejście od HFmrEF, szersze zastosowanie nowoczesnej farmakoterapii i zmiany w kwalifikacji do terapii urządzeniowych. Przewodnik po tym, co wprowadzono, zmodyfikowano i co oznacza to dla pacjentów oraz praktyki klinicznej.
To znacznie więcej niż aktualizacja listy leków
Europejskie Towarzystwo Kardiologiczne (ESC) opublikowało w 2026 r. kompleksowe wytyczne postępowania w niewydolności serca. Nowy dokument zastępuje wytyczne z 2021 r. i uwzględnia rozwój dowodów naukowych, w tym ustalenia aktualizacji z 2023 r.
Autorzy zmienili sposób klasyfikowania choroby, wyodrębnili stadia rozwoju od czynników ryzyka po zaawansowaną niewydolność serca, a także uporządkowali leczenie farmakologiczne, interwencyjne i opiekę długoterminową. Część zaleceń otrzymała nową klasę lub poziom dowodów.
Podstawą analizy jest publikacja: Køber L. i wsp. 2026 ESC Guidelines for the management of heart failure, European Heart Journal 2026;47:5346–5457. Przejdź do pełnych wytycznych ESC 2026 ↗.
Pięć zmian, które warto znać
Kategoria LVEF 41–49% przestaje funkcjonować jako osobny fenotyp HF.
Rozszerzono zakres niewydolności serca ze zmniejszoną frakcją wyrzutową.
Większy nacisk na profilaktykę i rozpoznawanie choroby zanim wystąpią objawy.
SGLT2-I i MRA w nowym, bardziej jednolitym schemacie dla całego spektrum LVEF.
Rehabilitacja, zaawansowane terapie, diagnostyka przyczynowa i monitorowanie.
Poziomy A, B1, B2 i C wymagają ostrożności przy porównaniach z rokiem 2021.
HFrEF poniżej 50%. HFmrEF znika z klasyfikacji
W poprzednim schemacie wyróżniano HFrEF przy LVEF ≤40%, HFmrEF przy 41–49% oraz HFpEF przy ≥50%. ESC 2026 proponuje dwa główne fenotypy: HFrEF przy LVEF <50% i HFpEF przy LVEF ≥50%. To zmiana nomenklatury i sposobu interpretowania ciągłości zjawisk chorobowych.
Nowe stadia A–D
Czynniki ryzyka bez jawnej choroby serca lub objawów HF.
Obiektywne nieprawidłowości, bez aktualnych lub przebytych objawów HF.
Obecne lub przebyte objawy niewydolności serca.
Ciężki przebieg wymagający oceny terapii zaawansowanych.
ESC zastępuje ponadto dominujące wcześniej pojęcie „ostrej niewydolności serca” szerszym terminem decompensated heart failure, czyli „zdekompensowana niewydolność serca”. Obejmuje on istotne klinicznie pogorszenie HF, również w przebiegu choroby przewlekłej.
Nowoczesne leczenie: podstawa, uzupełnienie i indywidualizacja
Nowy podział obejmuje FMT — podstawową farmakoterapię (ang. foundational medical therapy), AMT — leczenie dodatkowe oraz GDIT — interwencje zgodne z wytycznymi. Dzięki temu łatwiej rozróżnić leki stanowiące fundament terapii od leczenia zależnego od szczególnych wskazań.
SGLT2-I: ważna terapia w całym spektrum frakcji wyrzutowej
Inhibitory kotransportera sodowo-glukozowego typu 2 (SGLT2-I), takie jak dapagliflozyna i empagliflozyna, pozostają kluczowym elementem leczenia objawowej HF niezależnie od współistnienia cukrzycy. Rozszerzenie ich wykorzystania na HFpEF nie jest całkowitą nowością z 2026 r. — zostało uwzględnione już w aktualizacji ESC z 2023 r. Nowy dokument włącza je do spójnego systemu FMT.
MRA: znacząco rozszerzona rekomendacja
Antagoniści receptora mineralokortykoidowego (MRA) otrzymali rekomendację I / A w objawowej HF niezależnie od LVEF. W HFrEF podstawą są steroidowe MRA (np. spironolakton), natomiast w HFpEF dokument uwzględnia zarówno steroidowe, jak i niesteroidowe MRA (w tym finerenon).
To nie oznacza automatycznej zamienności wszystkich preparatów. Decyzja o zastosowaniu konkretnego leku powinna uwzględniać funkcję nerek, potas, ciśnienie tętnicze oraz charakterystykę pacjenta.
Leczenie uzupełniające — konkretne zmiany
| Terapia | Co zmieniono w ESC 2026? | Rekomendacja |
|---|---|---|
| ACE-I / ARB / ARNI | Możliwość rozważenia w objawowej HFpEF w celu ograniczenia hospitalizacji z powodu HF. | IIb / C |
| Glikozydy nasercowe | Digoksyna lub digitoksyna u objawowych pacjentów z HFrEF i LVEF ≤40% mimo optymalnej FMT. | IIa / B1 |
| Werycyguat | Doprecyzowano populację: objawowa HFrEF z LVEF <45% mimo optymalnej FMT. | IIb / B1 |
| Beta-adrenolityki | Nowe zalecenie dla stadium B i LVEF <50%, aby ograniczyć ryzyko hospitalizacji lub zgonu. | I / B1 |
Optymalizacja leczenia co 1–2 tygodnie
ESC rekomenduje zwiększanie dawek podstawowych leków, gdy jest to możliwe i bezpieczne, co najmniej co 1–2 tygodnie pod kontrolą objawów, ciśnienia, tętna i badań laboratoryjnych I / C. Zaleca również kontynuację najwyższych tolerowanych dawek, nawet gdy objawy ustąpią lub LVEF ulegnie poprawie I / C.
Diagnostyka ma odpowiadać nie tylko „czy?”, ale również „dlaczego?”
Nowe wytyczne zwiększają znaczenie diagnostyki etiologicznej. U pacjentów z niejasnym podłożem choroby lub podejrzeniem kardiomiopatii zaleca się odpowiednio dobrane badania obrazowe, a w szczególnych sytuacjach także genetyczne i izotopowe.
| Badanie / sytuacja | Co zaleca ESC 2026? | Klasa |
|---|---|---|
| CMR z kontrastem | Przy podejrzeniu kardiomiopatii lub niejasnej etiologii HF, gdy charakterystyka tkankowa może wpłynąć na opiekę. | I / C |
| Amyloidoza serca | Immunofiksacja surowicy i moczu, wolne łańcuchy lekkie oraz odpowiednia scyntygrafia przy podejrzeniu amyloidozy. | I / B |
| Diagnostyka genetyczna | U określonych pacjentów z kardiomiopatią, gdy wynik ma znaczenie diagnostyczne, rokownicze, terapeutyczne lub rodzinne. | I / C |
| PET z ¹⁸F-FDG | Rozważenie przy podejrzeniu sarkoidozy serca. | IIa / C |
| Stymulacja prawej komory | Ocena udziału stymulacji RV przy nowej lub pogarszającej się HFrEF u pacjenta z urządzeniem wszczepialnym. | IIa / C |
Istotna jest również bardziej selektywna kwalifikacja do koronarografii: w centrum decyzji pozostają prawdopodobieństwo istotnej choroby wieńcowej oraz możliwość i zasadność rewaskularyzacji.
CRT, stymulacja i ablacja: wskazania stają się bardziej precyzyjne
CRT zamiast klasycznej stymulacji prawej komory
U pacjentów z HFrEF, którzy wymagają stymulacji komorowej z powodu bloku przedsionkowo-komorowego wysokiego stopnia, rekomendacja wyboru CRT zamiast stymulacji RV zmieniła się z I/A na IIa/B1. To osłabienie klasy zalecenia, a nie stwierdzenie braku skuteczności CRT.
Równoległe planowanie CRT i farmakoterapii
Przy objawowej HFrEF, LBBB, QRS ≥150 ms i LVEF ≤35% można rozważyć równoczesne wdrożenie FMT i planowanie CRT, z ponowną oceną LVEF przed implantacją IIb / C.
Ablacja węzła AV w połączeniu z CRT
Nowe zalecenie IIa / B1 dotyczy wybranych pacjentów z bardzo objawowym utrwalonym migotaniem przedsionków, niedostateczną kontrolą rytmu komór mimo farmakoterapii i co najmniej jedną hospitalizacją z powodu HF. Nie jest to postępowanie przeznaczone rutynowo dla wszystkich chorych z AF.
Stymulacja układu przewodzącego (CSP)
ESC omawia CSP jako istotną rozwijającą się technikę, lecz nie formułuje ogólnego zalecenia jej stosowania zamiast CRT w HFrEF, wskazując na niewystarczające randomizowane dowody dotyczące ważnych wyników klinicznych.
Zdekompensowana HF: skuteczniejsze odwadnianie i leczenie już przed wypisem
Nowa terminologia łączy się ze zmianami organizacji terapii. Zalecenia podkreślają szybką ocenę zastoju i perfuzji, kontrolę odpowiedzi na leki moczopędne oraz rozpoczęcie odpowiedniej farmakoterapii jeszcze podczas hospitalizacji po stabilizacji.
| Nowość / zmiana | Znaczenie | Rekomendacja |
|---|---|---|
| Diureza kierowana sodem w moczu | Można rozważyć monitorowanie natriurezy podczas pierwszych dni terapii, aby oceniać skuteczność leczenia. | IIb / B1 |
| Acetazolamid i hydrochlorotiazyd | Krótkotrwałe dołączenie do diuretyku pętlowego w odpowiednio wybranych przypadkach zastoju. | IIa / B1 |
| Rozpoczęcie SGLT2-I w szpitalu | Po wstępnej stabilizacji, w celu poprawy objawów i zmniejszenia ryzyka hospitalizacji. | I / B1 |
| Shock Team | Wielodyscyplinarna decyzja przy wyborze czasowego mechanicznego wspomagania krążenia. | I / C |
| Pompa mikroosiowa | Dla wybranych chorych ze wstrząsem po STEMI, zgodnie z określonymi kryteriami. | IIa / B1 |
Jednocześnie nie zaleca się rutynowego czasowego MCS u niewyselekcjonowanych pacjentów ze wstrząsem kardiogennym związanym z ostrym zawałem serca (III/B1). Rutynowa kontrapulsacja wewnątrzaortalna u niewyselekcjonowanych pacjentów we wstrząsie również nie jest zalecana.
Wcześniejsze skierowanie do ośrodka i mocniejsze zalecenia dla LVAD
Wytyczne wzmacniają znaczenie wczesnej konsultacji w ośrodku zaawansowanej niewydolności serca u pacjentów, którzy mogą kwalifikować się do transplantacji lub długoterminowego mechanicznego wspomagania krążenia I / A.
Rekomendacja stosowania trwałego wspomagania krążenia (LVAD) u starannie wybranych chorych z zaawansowaną HFrEF mimo właściwego leczenia została ujęta jako I / C. Obejmuje m.in. zastosowanie jako terapii pomostowej lub docelowej, zgodnie z kryteriami kwalifikacji.
U wybranych pacjentów z małym rzutem serca i hipoperfuzją narządową można rozważać ciągłe leczenie inotropowe jako etap przygotowania do terapii zaawansowanej. Decyzje te wymagają prowadzenia przez wyspecjalizowany zespół.
Otyłość, niedobór żelaza i amyloidoza w centrum uwagi
Semaglutyd lub tirzepatyd
U pacjentów z objawową HF, LVEF ≥45% oraz BMI ≥30 kg/m², niezależnie od cukrzycy, należy rozważyć semaglutyd lub tirzepatyd w celu redukcji masy ciała oraz poprawy tolerancji wysiłku i jakości życia IIa / B1. Nie oznacza to wykazania identycznej korzyści śmiertelnościowej jak dla wszystkich terapii podstawowych HF.
Niedobór żelaza i TSAT
Wytyczne zwracają większą uwagę na wysycenie transferryny (TSAT) <20% przy rozpoznawaniu niedoboru żelaza w HF. Ferrytyna może być podwyższona niezależnie od dostępności żelaza, np. przez stan zapalny. Dożylne uzupełnianie żelaza u odpowiednio wybranych pacjentów z HFrEF pozostaje ważną terapią, ale nie jest nowością samych wytycznych z 2026 r.; było zalecane również wcześniej.
Amyloidoza transtyretynowa
Do możliwości leczenia choroby podstawowej w ATTR-CM należą teraz tafamidis, akoramidis i wutrisiran u właściwie wybranych pacjentów. Poszerza to wachlarz terapii modyfikujących przebieg choroby, jednak nie oznacza, że leki są wzajemnie identyczne lub że należy je łączyć.
Zdrowie psychiczne
ESC zaleca rozważenie oceny lęku, depresji i zespołu kruchości (frailty) w celu stworzenia spersonalizowanego planu opieki IIa / C.
Rehabilitacja, telemonitorowanie i decyzje podejmowane wspólnie
Wytyczne podkreślają rolę zespołów wielodyscyplinarnych, edukacji, aktywności fizycznej i długoterminowego monitorowania. Indywidualnie dobrany trening w ramach rehabilitacji kardiologicznej zalecany jest stabilnym pacjentom bez przeciwwskazań I / B1.
W wybranej populacji chorych z NYHA III i hospitalizacją z powodu HF w poprzednich 12 miesiącach wzmocniono zalecenie rozważenia zdalnego monitorowania ciśnienia w tętnicy płucnej do IIa/B1. To wyspecjalizowana metoda monitorowania hemodynamicznego — nie zwykły pomiar tętna smartwatchem.
Ważniejszą rolę otrzymują rozmowy o celach leczenia, preferencjach pacjenta, rehabilitacji oraz odpowiednio wcześnie oferowanej opiece wspierającej i paliatywnej w zaawansowanej HF.
Przesłanie ESC 2026: niewydolność serca należy rozpoznawać jak najwcześniej, leczyć przyczynowo i kompleksowo, a efekty terapii oceniać nie tylko na podstawie LVEF, ale również objawów, hospitalizacji i jakości życia.
Co usunięto, co zmieniono, a co utrzymano?
| Element | Status w ESC 2026 | Co to oznacza? |
|---|---|---|
| HFmrEF (41–49%) | Usunięta kategoria | Obecnie w zakresie definicji HFrEF (<50%). |
| Acute heart failure | Termin zastąpiony | Przyjęto decompensated HF jako główne określenie. |
| CRT zamiast RV pacing | Osłabiona klasa | I/A → IIa/B1 w określonej populacji. |
| Glikozydy nasercowe | Wzmocniona klasa | IIb/B → IIa/B1; uwzględniono digitoksynę. |
| TEER we wtórnej niedomykalności mitralnej | Wzmocniona klasa | IIa/B → I/B1 u wyselekcjonowanych pacjentów. |
| LVAD | Wzmocniona rekomendacja | Nowa wspólna rekomendacja I/C dla odpowiednio wybranych pacjentów. |
| Rutynowy IABP / MCS u niewyselekcjonowanych chorych we wstrząsie | Niezalecane | Nie należy stosować automatycznie, bez selekcji pacjentów. |
Uwaga interpretacyjna: usunięcie kategorii nie oznacza usunięcia pacjentów z opieki, osłabienie klasy nie oznacza zakazu leczenia, a wyłączenie szczegółowego zagadnienia z dokumentu HF może wynikać z istnienia odrębnych wytycznych ESC dotyczących tego zagadnienia.
Co powinien wiedzieć pacjent?
Pięć pytań do omówienia podczas wizyty
- Jaka jest aktualna przyczyna mojej niewydolności serca i czy wymaga dalszych badań?
- Czy moja obecna farmakoterapia jest optymalna, bezpieczna i zgodna z aktualnymi wskazaniami?
- Czy konieczna jest kontrola funkcji nerek, stężenia potasu lub niedoboru żelaza?
- Czy sposób stymulacji serca lub zaburzenia rytmu mogą wpływać na jego wydolność?
- Jak wygląda plan rehabilitacji, kontroli i reagowania na pogorszenie objawów?
Nie należy zmieniać ani odstawiać leków na podstawie informacji z artykułu. Pilnego kontaktu z pomocą medyczną wymagają m.in. nagła ciężka duszność, ból w klatce piersiowej, utrata przytomności lub gwałtowne pogorszenie stanu; w Polsce należy dzwonić pod 112 lub 999.
Najczęstsze pytania o nowe wytyczne
Czy frakcja wyrzutowa 45% to teraz HFrEF?
Tak, w klasyfikacji ESC 2026 HFrEF obejmuje LVEF poniżej 50%. Rozpoznanie niewydolności serca wymaga jednak odpowiednich danych klinicznych i obiektywnych, a nie tylko wyniku LVEF.
Czy nowy podział zmienia automatycznie moje leczenie?
Nie. Każda grupa leków i każda terapia urządzeniowa zachowuje określone wskazania i przeciwwskazania. O zmianach leczenia decyduje zespół prowadzący.
Czy SGLT2 można stosować bez cukrzycy?
Tak. Korzyści w leczeniu niewydolności serca wykazano również u osób bez cukrzycy, jeśli spełniają wskazania do terapii.
Czy poprawa LVEF oznacza, że można odstawić leki?
Zwykle nie. ESC 2026 zaleca utrzymanie skutecznej terapii w tolerowanych dawkach. Odstawianie można rozważać tylko w wyjątkowych, starannie dobranych przypadkach pod ścisłym nadzorem.
Czy są to oficjalne wytyczne ESC?
Dokument naukowy dostępny pod linkiem poniżej stanowi oficjalne wytyczne ESC. Niniejszy artykuł jest niezależnym opracowaniem edukacyjnym CardioAI, a nie publikacją ani stanowiskiem ESC.
Oryginalne wytyczne i zasady interpretacji
Źródło podstawowe: Køber L, Adamo M, i wsp. 2026 ESC Guidelines for the management of heart failure. European Heart Journal. 2026;47:5346–5457. DOI: 10.1093/eurheartj/ehag100.
Przeczytaj pełne wytyczne ESC 2026 w European Heart Journal ↗
Porównanie: ESC 2021 Guidelines for the diagnosis and treatment of acute and chronic heart failure oraz ESC 2023 Focused Update. Główne zestawienia zmian w dokumencie ESC 2026 znajdują się w tabelach 4–6 na stronach 5356–5360.
Ważne: przedstawiono autorskie omówienie i parafrazę zmian, a nie tłumaczenie ani reprodukcję wytycznych. Klasa zalecenia (I, IIa, IIb, III) jest odrębna od poziomu dowodów (A, B1, B2, C). System oceny dowodów w 2026 r. został zmodyfikowany, dlatego same symbole nie zawsze dają podstawę do prostego porównania siły dowodów z 2021 r.
Opracowanie informacyjne i edukacyjne, nie zastępuje diagnostyki ani indywidualnej konsultacji medycznej. Przed decyzją kliniczną należy korzystać z pełnego, aktualnego dokumentu źródłowego.
Twoje serce. Twoja wiedza. CardioAI zawsze pod ręką.
Zrozumienie własnego zdrowia to ważny krok w świadomym dbaniu o serce. Odkryj aplikację CardioAI, która łączy edukację kardiologiczną i nowoczesne technologie w jednym miejscu. Poszerzaj wiedzę o pracy serca, badaniach diagnostycznych i sposobach wspierania zdrowia na co dzień.
- Wiedza kardiologiczna
- Edukacja o zdrowiu serca
- Nowoczesne technologie
- Wsparcie informacyjne pacjentów
CardioAI ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje konsultacji lekarskiej, diagnostyki ani indywidualnie dobranego leczenia. W sytuacjach nagłych należy korzystać z profesjonalnej pomocy medycznej.
