Kleszcze to niewielkie pajęczaki, które budzą powszechny lęk – i słusznie. Choć mierzą zaledwie kilka milimetrów, mogą przenosić poważne choroby, zagrażające zdrowiu, a nawet życiu człowieka. Kleszcze i zagrożenie dla zdrowia? W miarę jak klimat się ociepla, ich populacja rośnie, a sezon aktywności kleszczy wydłuża się, co sprawia, że zagrożenie związane z ich ukąszeniami staje się coraz bardziej powszechne. Warto wiedzieć, co to są kleszcze, jakie choroby mogą przenosić i jak skutecznie się przed nimi chronić.

Co to są kleszcze?

Kleszcze należą do gromady pajęczaków i występują niemal na całym świecie. W Polsce najczęściej spotykamy dwa gatunki: kleszcza pospolitego (Ixodes ricinus) oraz kleszcza łąkowego (Dermacentor reticulatus). Najbardziej aktywne są w miesiącach od wiosny do późnej jesieni, choć w sprzyjających warunkach mogą być aktywne nawet zimą.

Kleszcze żywią się krwią zwierząt i ludzi. Ich strategia polega na oczekiwaniu na żywiciela w trawie, krzewach czy na obrzeżach lasów. Gdy wyczują ruch, ciepło lub zapach ciała, przylegają do skóry i wbijają aparat gębowy, rozpoczynając pobieranie krwi. Co istotne – podczas ukłucia wprowadzają do organizmu żywiciela ślinę zawierającą substancje przeciwbólowe i przeciwzakrzepowe, co czyni ukłucie często niezauważalnym.

Jakie choroby przenoszą kleszcze?

Choć nie każde ukłucie kleszcza kończy się chorobą, ryzyko zakażenia jest realne. Najważniejsze choroby przenoszone przez kleszcze to:

1. Borelioza (choroba z Lyme)

Borelioza jest najczęściej diagnozowaną chorobą odkleszczową w Europie i Ameryce Północnej. Wywoływana jest przez bakterie z rodzaju Borrelia. Pierwszym objawem często jest charakterystyczny rumień wędrujący – czerwony pierścień na skórze, który pojawia się w miejscu ukłucia w ciągu kilku dni lub tygodni. Nieleczona borelioza może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak zapalenie stawów, zaburzenia neurologiczne, a nawet uszkodzenia serca.

2. Kleszczowe zapalenie mózgu (KZM)

To wirusowe schorzenie o potencjalnie bardzo poważnym przebiegu. W pierwszej fazie przypomina grypę – z gorączką, bólem głowy i mięśni. Po kilku dniach może jednak dojść do zajęcia ośrodkowego układu nerwowego, co może skutkować zapaleniem mózgu, opon mózgowo-rdzeniowych lub rdzenia kręgowego. W ciężkich przypadkach KZM może prowadzić do trwałych zaburzeń neurologicznych lub nawet śmierci.

3. Babeszjoza

Babeszjoza to choroba pasożytnicza przypominająca malarię, wywoływana przez pierwotniaki Babesia. Zakażenie może powodować gorączkę, dreszcze, bóle mięśni, a w cięższych przypadkach niedokrwistość hemolityczną, niewydolność nerek i śledziony.

4. Anaplazmoza i inne

Inne choroby przenoszone przez kleszcze to m.in. anaplazmoza, riketsjoza, bartoneloza czy tularemia. Choć mniej powszechne, także mogą prowadzić do poważnych komplikacji zdrowotnych.

Jak chronić się przed kleszczami?

Świadomość zagrożenia to pierwszy krok ku skutecznej ochronie. Oto najważniejsze zasady:

• Odpowiedni ubiór: Wybierając się na spacer do lasu, parku lub na łąkę, warto założyć jasne ubrania (łatwiej zauważyć kleszcza), długie rękawy, długie spodnie oraz zakryte buty. Warto także wpuścić nogawki spodni w skarpety.
• Preparaty odstraszające: Na odsłonięte części ciała i ubranie należy stosować środki odstraszające kleszcze (repelenty) zawierające DEET, icaridin lub IR3535.
• Regularne oględziny ciała: Po każdym pobycie na terenach zielonych należy dokładnie obejrzeć ciało, zwracając szczególną uwagę na miejsca ciepłe i wilgotne: pachy, pachwiny, zgięcia kolan, za uszami, linię włosów.
• Usuwanie kleszcza: W przypadku znalezienia kleszcza, należy go jak najszybciej usunąć, chwytając go pęsetą lub specjalnym urządzeniem jak najbliżej skóry i delikatnie, ale stanowczo wyciągając ruchem prostym. Nie należy smarować kleszcza tłuszczem, alkoholem ani innymi substancjami!
• Szczepienia: W przypadku zagrożenia kleszczowym zapaleniem mózgu (np. zamieszkiwania lub częstych pobytów na terenach endemicznymi) warto rozważyć szczepienie ochronne.

Co robić po ukąszeniu kleszcza?

Po usunięciu kleszcza należy obserwować miejsce wkłucia oraz ogólny stan zdrowia przez kilka tygodni. Jeśli pojawi się rumień, gorączka, bóle mięśni, stawów lub inne nietypowe objawy – niezwłocznie należy skonsultować się z lekarzem. Wczesne wykrycie choroby odkleszczowej znacząco zwiększa szansę na pełne wyleczenie.

W przypadku podejrzenia zakażenia boreliozą lekarz może zlecić odpowiednie badania serologiczne, natomiast w przypadku podejrzenia KZM – diagnostykę wirusologiczną. Leczenie boreliozy polega na antybiotykoterapii, natomiast na kleszczowe zapalenie mózgu nie ma leczenia przyczynowego – stosuje się leczenie objawowe.

Podsumowanie

Kleszcze to poważne zagrożenie dla zdrowia człowieka, które nie powinno być lekceważone. Choć ich ukłucie często pozostaje niezauważone, konsekwencje mogą być daleko idące. Kluczowe jest stosowanie środków ochronnych, szybkie usuwanie kleszczy i baczna obserwacja własnego organizmu. Pamiętajmy – świadomość, profilaktyka i szybka reakcja to nasze najlepsze narzędzia w walce z chorobami odkleszczowymi.

Obserwuj nas na Facebooku: https://www.facebook.com/cardioaipl