Latem wiele osób czuje się bardziej zmęczonych, sennych i mniej wydolnych. U zdrowego człowieka organizm zwykle dobrze radzi sobie z wysoką temperaturą: rozszerza naczynia krwionośne, zwiększa pocenie, przyspiesza oddawanie ciepła i próbuje utrzymać prawidłową temperaturę ciała. Jednak u pacjentów kardiologicznych ten mechanizm może być znacznie większym wyzwaniem.

Serce w czasie upału często musi pracować intensywniej. Krew przesuwa się bliżej skóry, naczynia się rozszerzają, tętno może przyspieszać, a organizm traci wodę i elektrolity wraz z potem. Jeżeli do tego dochodzą leki moczopędne, leki na ciśnienie, ograniczenie płynów, niewydolność serca albo choroba nerek, ryzyko pogorszenia samopoczucia rośnie.

Dlaczego upał obciąża układ krążenia?

Gdy temperatura otoczenia rośnie, organizm uruchamia mechanizmy chłodzenia. Naczynia krwionośne w skórze rozszerzają się, aby oddać więcej ciepła. To może powodować obniżenie ciśnienia tętniczego, zawroty głowy, osłabienie, a u niektórych osób nawet omdlenie. Jednocześnie serce może pracować szybciej, aby utrzymać odpowiedni przepływ krwi.

Drugim ważnym mechanizmem jest pocenie. Dzięki niemu ciało się chłodzi, ale wraz z potem tracimy wodę oraz elektrolity, między innymi sód i potas. Zaburzenia elektrolitowe mogą sprzyjać kołataniom serca, osłabieniu, skurczom mięśni, spadkom ciśnienia, a u osób podatnych także zaburzeniom rytmu serca.

Szczególnie trudne są dni, w których wysoka temperatura łączy się z dużą wilgotnością. Wtedy pot gorzej odparowuje, a organizm mniej skutecznie oddaje ciepło. Pacjent może mieć wrażenie, że „powietrze stoi”, a nawet niewielki wysiłek powoduje znaczne zmęczenie.

Wysoka temperatura może wpływać na ciśnienie, tętno, nawodnienie, pracę serca i samopoczucie. Najbardziej narażeni są pacjenci z chorobami sercowo-naczyniowymi.

Kto powinien szczególnie uważać latem?

Upały są najbardziej ryzykowne dla osób starszych, pacjentów z chorobami serca i naczyń, osób z niewydolnością serca, nadciśnieniem tętniczym, chorobą wieńcową, po zawale serca, po udarze, z arytmiami, cukrzycą, przewlekłą chorobą nerek oraz dla osób przyjmujących wiele leków. Ostrożność powinny zachować także osoby z nadwagą, ograniczoną sprawnością, odwodnieniem lub po niedawnej infekcji.

Szczególnie ważna jest grupa pacjentów z niewydolnością serca. Z jednej strony potrzebują oni odpowiedniego nawodnienia, z drugiej u części z nich lekarz zaleca ograniczenie płynów. Dlatego nie ma jednej uniwersalnej porady dla wszystkich. Pacjent z niewydolnością serca powinien zapytać lekarza, ile płynów może przyjmować w czasie upałów i co zrobić, gdy pojawi się nagły wzrost masy ciała, obrzęki lub duszność.

Upał a ciśnienie tętnicze

Wysokie temperatury mogą wpływać na ciśnienie w różny sposób. U wielu osób dochodzi do rozszerzenia naczyń i spadku ciśnienia. Pacjent może czuć zawroty głowy, senność, osłabienie lub mieć mroczki przed oczami. Zdarza się to szczególnie po szybkim wstaniu, po spacerze w pełnym słońcu, po gorącej kąpieli lub przy odwodnieniu.

U innych osób ciśnienie może rosnąć, zwłaszcza gdy upał łączy się ze stresem, bólem, niewyspaniem, alkoholem, nadmiarem soli lub pominięciem leków. Dlatego warto mierzyć ciśnienie regularnie, ale rozsądnie — nie co kilka minut, lecz zgodnie z zaleceniami lekarza lub wtedy, gdy pojawiają się objawy.

Więcej na ten temat znajdziesz tutaj: dlaczego ciśnienie tętnicze nagle rośnie? oraz nadciśnienie tętnicze.

Upał a arytmia i kołatanie serca

W gorące dni część pacjentów częściej odczuwa kołatanie serca. Może to być związane z odwodnieniem, utratą elektrolitów, większą pracą serca, stresem termicznym, alkoholem, kofeiną lub intensywnym wysiłkiem. Nie każde kołatanie oznacza groźną arytmię, ale nawracające epizody warto skonsultować.

Szczególnie niepokojące są kołatania połączone z omdleniem, silnym osłabieniem, bólem w klatce piersiowej, dusznością lub bardzo szybkim tętnem utrzymującym się mimo odpoczynku. W takiej sytuacji nie należy czekać.

Zobacz również: arytmia serca, jak wygląda migotanie przedsionków na EKG? oraz Holter EKG.

Leki sercowe a upały

W czasie upałów szczególną uwagę trzeba zwrócić na leki. Niektóre preparaty mogą zwiększać ryzyko odwodnienia, spadku ciśnienia lub zaburzeń elektrolitowych. Dotyczy to między innymi leków moczopędnych, części leków obniżających ciśnienie, niektórych leków stosowanych w niewydolności serca oraz preparatów wpływających na pracę nerek.

To nie znaczy, że należy samodzielnie odstawiać leki. Wręcz przeciwnie — odstawianie leków bez konsultacji może być niebezpieczne. Chodzi o to, aby pacjent wiedział, że w czasie fali upałów warto obserwować ciśnienie, tętno, masę ciała, ilość oddawanego moczu, obrzęki i objawy odwodnienia.

Objawy przegrzania, których nie wolno ignorować

Przegrzanie organizmu może zaczynać się niepozornie. Najpierw pojawia się zmęczenie, pragnienie, ból głowy, zawroty głowy, nudności, skurcze mięśni lub osłabienie. U pacjenta kardiologicznego takie objawy mogą szybko przejść w poważniejszy stan, zwłaszcza jeśli nie ma możliwości schłodzenia organizmu i uzupełnienia płynów.

Szczególnie alarmujące są zaburzenia świadomości, omdlenie, bardzo wysoka temperatura ciała, splątanie, silna duszność, ból w klatce piersiowej, objawy udaru lub gwałtowne pogorszenie stanu ogólnego. W takich sytuacjach należy pilnie szukać pomocy.

Jak bezpiecznie przetrwać upały z chorobą serca?

Najważniejsze jest ograniczenie ekspozycji na wysoką temperaturę. W czasie największego nasłonecznienia lepiej zostać w chłodnym pomieszczeniu, unikać intensywnego wysiłku, planować sprawy rano lub wieczorem i korzystać z cienia. Warto nosić lekką, przewiewną odzież, nakrycie głowy i chronić skórę przed słońcem.

Nawodnienie jest bardzo ważne, ale u pacjentów z niewydolnością serca musi być dostosowane indywidualnie. Niektórzy pacjenci potrzebują większej ilości płynów w upale, inni muszą uważać na przewodnienie. Dlatego najlepszym rozwiązaniem jest wcześniejsza rozmowa z lekarzem i jasny plan: ile pić, kiedy reagować, kiedy mierzyć ciśnienie i kiedy zgłosić się po pomoc.

Co warto monitorować w domu?

W czasie upałów warto zwracać uwagę na kilka prostych parametrów. Ciśnienie tętnicze, tętno, masa ciała, ilość oddawanego moczu, kolor moczu, obrzęki nóg, duszność i tolerancja wysiłku mogą powiedzieć dużo o tym, jak organizm radzi sobie z temperaturą.

• Mierz ciśnienie, jeśli masz nadciśnienie, zawroty głowy lub osłabienie.
• Obserwuj tętno i kołatania serca, zwłaszcza przy odwodnieniu.
• Kontroluj masę ciała, szczególnie przy niewydolności serca.
• Zwracaj uwagę na duszność, obrzęki i nocne wybudzenia z brakiem powietrza.
• Notuj objawy oraz okoliczności: temperatura, wysiłek, płyny, leki, alkohol.

Przydatne mogą być także inne poradniki CardioAI: jak rozpoznać pierwsze objawy niewydolności serca?, co oznaczają wyniki lipidogramu?, zawał serca, badanie EKG oraz Sprawdź objawy.

Najczęstsze błędy pacjentów podczas upałów

Jednym z najczęstszych błędów jest ignorowanie pierwszych objawów przegrzania. Pacjent mówi sobie: „to tylko upał”, „zaraz przejdzie”, „muszę jeszcze załatwić jedną rzecz”. Tymczasem u osoby z chorobą serca nawet krótka ekspozycja na wysoką temperaturę może wywołać osłabienie, spadek ciśnienia, zaburzenia rytmu lub duszność.

Drugim błędem jest samodzielne manipulowanie lekami. Jeśli ciśnienie spada, pacjent czasem odstawia leki na własną rękę. Jeśli ciśnienie rośnie, bierze dodatkową dawkę. Takie działania mogą być ryzykowne. Właściwe postępowanie powinno być wcześniej ustalone z lekarzem.

Podsumowanie

Upały mogą istotnie wpływać na serce i układ krążenia. Organizm próbuje się chłodzić, rozszerza naczynia, zwiększa pocenie i może przyspieszać pracę serca. U pacjentów z chorobami serca, nadciśnieniem, niewydolnością serca, arytmiami, cukrzycą lub chorobą nerek może to prowadzić do spadków ciśnienia, odwodnienia, zaburzeń elektrolitowych, kołatań serca lub pogorszenia wydolności.

Najbardziej narażone są osoby starsze, pacjenci przyjmujący wiele leków, osoby z niewydolnością serca, chorobą wieńcową, po zawale, po udarze i z zaburzeniami rytmu serca. Najważniejsze jest planowanie dnia, unikanie największego upału, rozsądne nawodnienie, obserwacja objawów i szybka reakcja na sygnały alarmowe.

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. W przypadku bólu w klatce piersiowej, silnej duszności, omdlenia, splątania lub objawów udaru należy pilnie skontaktować się z pomocą medyczną.